ΕΧΙΝΟΔΕΡΜΑ

Τα Εχινόδερμα (Φύλο Echinodermata) περιλαμβάνουν μερικούς από τους πιο γνωστούς και πολύχρωμους κατοίκους της θάλασσας. Πρόκειται για βενθικά ζώα (ζουν δηλαδή στον βυθό), με ακτινωτή συμμετρία (συνήθως έχουν πεντάπλευρη συμμετρία), εσωτερικό σκελετό και εξωτερικές βελόνες. Χωρίζονται σε έξι κλάσεις: Crinoidea, Asteroidea, Ophiuroidea, Echinoidea, Holothuroidea and Concentricycloidea.

Τα Κρινοειδή (κλάση Crinoidea) έχουν τον στοματικό πόρο προς τα πάνω ενώ μπορεί να φέρουν και μίσχο.

Στην κλάση Αστερίες (Asteroidea) περιλαμβάνονται μερικοί από τους γνωστότερους οργανισμούς. Το στοματικό άνοιγμα βρίσκεται στην κάτω πλευρά και συνήθως φέρουν πολλούς βραχίονες γύρω από έναν δίσκο. Οι περισσότεροι αστερίες είναι διηθηματοφάγοι, επίσης τρέφονται με αχινούς ή σπόγγους αλλά πολλοί τρέφονται με δίθυρα, τυλίγοντας τους βραχίονες γύρω από το μύδι, το τραβούν μέχρις ότου μισανοίξει το όστρακο. Έπειτα ο αστερίας βάζει μέσα του το στομάχι ανεστραμμένο και πραγματοποιεί επί τόπου την πέψη. Πρόκειται για σπάνιο φαινόμενο εξωτερικής πέψης.

Η κλάση Οφιουροειδή (κλάση Ophiuroidea) έχει είδη με πέντε βραχίονες οι οποίοι βρίσκονται ακτινωτά γύρω από έναν κεντρικό δίσκο. Οι βραχίονες είναι εύκαμπτοι και χρησιμεύουν για την κίνηση τους.

Οι Αχινοί (κλάση Echinoidea) έχουν σφαιρικό σώμα, χωρίς βραχίονες. Μερικά είδη έχουν αποκτήσει δευτερέουσα συμμετρία κατά άξονα. Αξίζει να αναφερθεί εδώ ότι ο Αριστοτέλης είχε κάνει εξαιρετικής ακρίβειας παρατηρήσεις για τα θαλάσσια όντα, μεταξύ των οποίων και για τα εχινοειδή, η μασητική συσκευή των οποίων είναι γνωστή στη διεθνή επιστημονική ορολογία ως λύχνος του Αριστοτέλη.

Τα Ολοθουροειδή ή Αγγούρια της θάλασσας (κλάση Holothuroidea) είναι κυλινδρικοί οργανισμοί με μορφή αγγουριού. Έχουν μαλακό σώμα και φέρουν δακτύλιο από πλοκάμια γύρω από το στόμα, τα οποία χρησιμοποιούν για να τρέφονται.

Μερικά εχινόδερμα αντιμετωπίζουν κίνδυνο ή τραυματισμό με πολύ ιδιόρρυθμο τρόπο. Τα αγγούρια της θάλασσας όταν ερεθιστούν βγάζουν από τον πρωκτό τους ένα μέρος ή και όλα τα εσωτερικά τους όργανα, τα οποία στη συνέχεια αναγεννώνται. Ο αστερίας έχει επίσης αυτή την αναγεννητική ικανότητα. Άλλοτε, οι οστρεοτρόφοι μάζευαν τους αστερίες που μάστιζαν τα οστρεοτροφεία τους, τους έκοβαν σε μικρά κομμάτια και τους πετούσαν στη θάλασσα. Αντί όμως να εξαφανιστούν, οι αστερίες πολλαπλασιάζονταν αφού τα πιο πολλά από τα κομμάτια μπορούσαν να ξαναδημιουργήσουν τέλεια ζώα. Σήμερα τους αλέθουν και τους χρησιμοποιούν για λίπασμα.

Ας γνωρίσουμε τώρα μερικούς κοινούς στην Ελλάδα εκπροσώπους από τις παραπάνω κλάσεις.

 

Αχινός Κεντροστέφανος (Long-spined Brown Sea Urchin)

Centrostephanus longispinus

e1

Καφέ λεπτά αγκάθια, μέχρι και 20cm μήκος, με εναλλασσόμενες σκούρες και ανοιχτόχρωμες περιοχές. Η κίνηση των αγκαθιών είναι πολύ εμφανής λόγω του μεγάλου μήκους. Στο πάνω μέρος του σώματος έχει μια στεφάνη από κινούμενους μίσχους, οι οποίοι καταλήγουν σε μικρές ιώδεις σφαίρες. Αυτές περιέχουν δηλητήριο και ο σκοπός τους είναι να αποτρέπουν τα παράσιτα. Συναντάται σε βραχώδεις βυθούς, σε προστατευμένα σημεία, κάτω από τα 5m βάθος.

 

Ιώδης Σφαιραχινός (Purple Sea Urchin)

Sphaerechinus granularis

e2

Μέγεθος μέχρι 12cm σε διάμετρο. Ένας εντυπωσιακός αχινός. Χρώμα ιώδες ή καστανό, υπάρχουν διάφορες χρωματικές παραλλαγές. Κοντά, χοντρά αγκάθια, συνήθως ιώδη με λευκό άκρο. Μερικές φορές καλύπτεται με μικρά βότσαλα, κοχύλια ή άλλα αντικείμενα. Ζει σε βραχώδεις βυθούς, 2-120m βάθος.

 

Μαύρος Αχινός (Black Sea Urchin)

Arbacia lixula

e3

Διάμετρος 8cm, χρώμα μαύρο. Το πιο κοινό είδος στην Ελλάδα, ζει σε βράχους, από πολύ κοντά στην επιφάνεια, όπου τον πατάνε οι κολυμβητές, μέχρι τα 5m βάθος.

 

Αχινός Βράχων (Rock Urchin)

Paracentrotus lividus

e4

Διάμετρος 8-12cm. Χρώμα ποικίλει, καφέ, υποκίτρινο, ιώδες, πράσινο, ενώ μερικές φορές το όστρακο έχει διαφορετικό χρώμα από τα αγκάθια. Πολύ κοινό είδος αχινού στην Ελλάδα, ζει σε βράχους από τα πολύ ρηχά μέχρι τα 30m βάθος. Όταν οι βράχοι δεν είναι σκληροί, ανοίγει τρύπες σε αυτούς και ζει στις κοιλότητες. Εδώδιμο είδος, συλλέγεται για κατανάλωση και λέγεται ότι έχει αφροδισιακές ιδιότητες. Το αντίθετο συμβαίνει σίγουρα αν κάποιος τον πατήσει.