ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΝΑΥΑΓΙΑ

του Κων/νου Δασκαλόπουλου και του Βασίλη Αθανασόπουλου


Χιλιάδες ναυάγια στα εγχώρια ύδατα. Άλλα καταγεγραμμένα κι άλλα άγνωστα, κάποια στα ρηχά, άλλα βαθιά.

Όλα θύματα, μάρτυρες συγκλονιστικών στιγμών, ζωής και θανάτου.

Κάποιοι δύτες αφοσιωμένοι στο να τα αποθανατίζουν.

1
Θαλάσσιος εκτροχιασμός.
4 5 6

Η ναυαγιοκατάδυση είναι ένα από τα καλύτερα είδη κατάδυσης που μπορεί ο σύγχρονος δύτης να δοκιμάσει. Οι άνθρωποι επιδιώκουν να καταδύονται και να φωτογραφίζουν τα ναυάγια για δύο κύριους λόγους, είτε για να θαυμάσουν και να αποτυπώσουν τη θαλάσσια ζωή που συγκεντρώνουν, είτε για να αντικρύσουν και να αιχμαλωτίσουν με τον φακό τους ένα κομμάτι της ιστορίας που ξετυλίγεται απευθείας μπροστά τους.

Όμως κάθε ναυάγιο, ρηχό ή βαθύ, όσο ελκυστικό κι αν είναι δεν παύει να αποτελεί ένα επικίνδυνο περιβάλλον και η κατάδυση σε αυτό προϋποθέτει καλή τεχνική κατάρτιση και σωστή προετοιμασία ώστε να μην αποβεί μοιραία.

Στην περίπτωση της ναυαγιοδιείσδυσης, της εισχώρησης δηλαδή στα σωθικά των βυθισμένων πλοίων, ο δείκτης επικινδυνότητας αυξάνει κατακόρυφα. Ο δύτης κινείται σε ένα περιβάλλον όπου το βάθος, ο χρόνος, η κακή ορατότητα και το άγχος της διείσδυσης είναι παράγοντες που τον πιέζουν.

Η κατάλληλη εκπαίδευση είναι απαραίτητη. Η πρόληψη, η τήρηση πλάνων και η ηρεμία, ως προϊόντα σταδιακά αποκτούμενης εμπειρίας, είναι προϋποθέσεις ζωτικής σημασίας για κάθε δύτη φωτογράφο που σέβεται τη ζωή του.

 

 

ΚΙΝΔΥΝΟΙ

 

7 47

 

Αποπροσανατολισμός

 

8 9

Τα ναυάγια είναι πολύπλοκα μέρη. Για να καταλάβεις πόσο, την επόμενη φορά που θα βρεθείς να ταξιδεύεις με κάποιο πλοίο, μπες σε κάποιο άνοιγμα, κατέβα λίγα σκαλοπάτια και διέσχισε μερικούς διαδρόμους μέχρι να βρεις κάποιο δωμάτιο. Αν κλείσεις τα μάτια και προσπαθήσεις να βρεις την έξοδο θα χρειαστείς αρκετό χρόνο μέχρι να τα καταφέρεις και το σίγουρο είναι ότι θα έχεις δυσάρεστες συναντήσεις, επαφές επίπονες με τα τοιχώματα, τα χωρίσματα, τις ανθρωποθυρίδες, τις κλίμακες.

Φαντάσου λοιπόν το ίδιο σενάριο υποβρυχίως, με τον αέρα να τελειώνει, το άγχος να αυξάνει και το πλοίο να βρίσκεται σε έντονη κλίση, σε πλάγια θέση ή ακόμη και ανάποδα. Καθώς κινείσαι, μπορεί να αποπροσανατολιστείς και να προχωρήσεις βαθύτερα μέσα στο ναυάγιο. Η πλευστότητα σου θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί και είναι πολύ πιθανό να τραυματίσεις τον εξοπλισμό σου, να τραυματιστείς, να μπλεχτείς ή να παγιδευτείς.

Επιπλέον, ένα παχύ στρώμα ιζήματος καλύπτει τα περισσότερα ναυάγια και περιμένει τον δύτη να έρθει και να το αναταράξει. Με την παραμικρή επαφή ή άτσαλη πεδιλιά ο χώρος γεμίζει από αιωρούμενα σωματίδια με αποτέλεσμα τη μηδενική ορατότητα. Η ανεύρεση της εξόδου για τους δύτες, κινούμενοι μέσα στο “γάλα”, σε έναν λαβύρινθο από διαδρόμους και αίθουσες και η επιστροφή στην ανοιχτή θάλασσα κάτω από τις παραπάνω συνθήκες είναι εξαιρετικά δύσκολη. Το ίζημα συνήθως χρειάζεται αρκετή ώρα να επικαθίσει, ώρα που είναι πολύτιμη για την τήρηση του πλάνου και συνεπώς για την ασφάλεια του δύτη.

10 11 12
Παντού ανοίγματα, θύρες με δαιδαλώδεις διαδρόμους προς τα σωθικά στο απόλυτο σκοτάδι.
131415
Οι κλίμακες και η αλλαγή επιπέδων προκαλούν σύγχυση στον προσανατολισμό των δυτών.

 

Εμπλοκή

 

16

Τα ναυάγια εξωτερικά είναι συχνά καλυμμένα με ορδές από δίχτυα, πετονιές, σύρματα, σχοινιά και καλώδια που καραδοκούν να αρπάξουν τον εξοπλισμό του δύτη. Ιδίως όταν οι πετονιές είναι πρόσφατες στον βυθό είναι αόρατες και συνεπώς μπορούν να προκαλέσουν επικίνδυνα περιστατικά εμπλοκής. Εσωτερικά των ναυαγίων, η ηλεκτρική καλωδίωση αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα. Τα κουτιά που συγκρατούν τα καλώδια φθείρονται και αυτά απλώνονται στον χώρο σαν ιστοί αράχνης. Τσακισμένες λαμαρίνες, σωληνώσεις, μεταλλικά αντικείμενα που εξέχουν, συρματόσχοινα, ακόμα και παλαιότεροι μίτοι, όλα συνθέτουν ένα σκηνικό που θα έλεγε κανείς ότι έχει δημιουργηθεί για να αιχμαλωτίσει τον δύτη.

17 18 19 20

 

Παγίδευση

 

21

Η παγίδευση είναι ο χειρότερος εφιάλτης κάθε δύτη. Θυμάμαι πριν μερικά χρόνια, όπου ένας δύτης πήρε την απόφαση να εισχωρήσει σε ένα ναυάγιο πλοίου το οποίο βρισκόταν στον πυθμένα εντελώς ανάποδα. Υπήρχε μόνο ένα άνοιγμα που ήταν ορατό κάτω από το πλοίο και επέτρεπε τη διείσδυση στο εσωτερικό. Ο άτυχος δύτης όμως έπρεπε πρώτα να χωθεί κάτω από το ναυάγιο, να συρθεί ανάμεσα στον πυθμένα και στο τουμπαρισμένο κουφάρι του πλοίου και να αναδυθεί για μερικά μέτρα για να περάσει μέσα από το άνοιγμα. Το τόλμησε. Σύρθηκε, εντόπισε το άνοιγμα, αναδύθηκε και πέρασε στο εσωτερικό του πλοίου. Όμως κατά την ανάδυση σήκωσε με τα πέδιλα του σύννεφα ιζήματος από τον πυθμένα που του στέρησαν την ορατότητα, προσπάθησε να επιστρέψει ψηλαφίζοντας τα τοιχώματα, πανικοβλήθηκε, μετακίνησε αντικείμενα, ακόμα και την πόρτα από το άνοιγμα που πέρασε. Παγιδεύτηκε, δεν τα κατάφερε. Ένας συνδύτης μου βοήθησε το λιμενικό σώμα στην ανάσυρση της σορού του.

Τα ναυάγια με τον καιρό εξασθενούν και γίνονται ασταθή. Πόρτες και θυρίδες ίσως κλείσουν πίσω στερώντας κάθε ελπίδα. Η οροφή και άλλα αντικείμενα ίσως καταρρεύσουν προκαλώντας τον εγκλωβισμό.

22 11 24
Η περιέργεια σκότωσε τη γάτα και υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να σκοτώσει και τον δύτη, αν δεν προσέξει που μπαίνει και από που βγαίνει.

 

Λοιποί κίνδυνοι

 

29

Πολυάριθμοι άλλοι κίνδυνοι υπάρχουν όσον αφορά τη ναυαγιοκατάδυση. Αιχμηρά αντικείμενα, μη εκραγέντα πυρομαχικά, αυξημένο βάθος, νάρκωση αζώτου (μέθη του βυθού), ανεπαρκής διαχείριση αερίων, ακαταλληλότητα εξοπλισμού ή αστοχία σε κάποιο κομμάτι του, μεταβολή των καιρικών συνθηκών κατά τη διάρκεια της κατάδυσης, συναντήσεις με μεγάλα ψάρια, άγχος και πανικός, το χάσιμο του συντρόφου, το χάσιμο κάθε κατευθυντήριας γραμμής (μίτου ή γραμμής κατάδυσης), άπειρος συνδύτης ή οδηγός καταδύσεων, είναι κάποια από αυτά που πρέπει να σκεφτεί ο δύτης πριν επιχειρήσει μία σοβαρή κατάδυση σε ναυάγιο.

201 202

 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ

 

28

“Non omnia possumus omnes” δηλαδή όλα δεν μπορούμε να τα κάνουμε όλοι, υποστήριξε ο Λατίνος ποιητής Οράτιος. Με άλλα λόγια, δεν κάνουν όλοι για όλα. Κάθε άνθρωπος λοιπόν δεν μπορεί να γίνει φωτογράφος και κάθε φωτογράφος δεν μπορεί να γίνει δύτης. Ούτε κάθε δύτης κάνει για φωτογράφος και φυσικά ούτε κάθε υποβρύχιος φωτογράφος είναι ικανός ή έστω πρόθυμος στο να φωτογραφίζει ναυάγια.

Ο υποβρύχιος φωτογράφος ναυαγίων κινείται σε ένα ιδιαίτερο περιβάλλον, κατακλυσμένο από κινδύνους και καλείται να ανταπεξέλθει ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικές καταστάσεις, στο να δείξει χαρακτήρα για να είναι ασφαλής και να αναδείξει χαρακτήρα φωτογράφισης.

 

Χαρακτήρας φωτογράφου

 

29

Η διείσδυση μέσα σε ένα ναυάγιο είναι κατάδυση οροφής, γι᾽ αυτόν τον λόγο απαιτεί ειδική εκπαίδευση και χρήση ειδικού εξοπλισμού. Όμως, ακόμα και την πιο σκληρή εκπαίδευση ή τον πιο εξειδικευμένο εξοπλισμό κι αν διαθέτει ο φωτογράφος, όλα είναι μηδέν, αν δεν έχει αποκτήσει σωστή συμπεριφορά δύτη. Ο χαρακτήρας του, η συμπεριφορά του, θα τον κρατήσουν ασφαλή και ζωντανό, αυτόν και τους γύρω του. Είναι πολύ σημαντικό λοιπόν να συνειδητοποιήσει ότι κάθε αποστολή φωτογράφισης ναυαγίου περικλείει ρίσκο και μπορεί να αποβεί μοιραία, οπότε το να διατηρεί μία υγιής εκτίμηση για τους κινδύνους που αναφέρθηκαν παραπάνω είναι πολύ βασικό. Η πρόληψη, η γνώση του ναυαγίου, η σύνεση και η εγκράτεια, ελαχιστοποιούν τους κινδύνους και γλιτώνουν από τα επικίνδυνα περιστατικά.

Εξίσου σημαντικό είναι να μην συγχέονται υποβρυχίως οι ιδιότητες και υποβαθμίζεται η ιδιότητα του δύτη. Δηλαδή, ο υποβρύχιος φωτογράφος πριν καταδυθεί είναι αναγκαίο να έχει ξεκαθαρίσει στο μυαλό του ότι είναι πρώτον δύτης και έπειτα φωτογράφος. Αυτό συνεπάγεται ότι η επακριβώς τήρηση του πλάνου κατάδυσης είναι πιο σημαντική από την πιο σημαντική φωτογραφία. Καμία φωτογραφία όσο μαγευτική κι αν είναι δεν αξίζει περισσότερο από τη ζωή.

 

Χαρακτήρας φωτογράφισης

 

230 232

Η μαγεία της υδρόσφαιρας, ο κόσμος του μυστηρίου, η πραγματικότητα, ο χρόνος και ο τόπος, όλα συγχέονται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο καταδυόμενος φωτογράφος σε ναυάγια θα έρθει αντιμέτωπος με εικόνες απόκοσμες. Θα προσπαθήσει να συλλάβει με τον φακό του και να αποδώσει μια θλιβερή ιστορία που περιέχει προκλήσεις που τόλμησε να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος, λάθη, αγώνα για επιβίωση, ανθρώπινο πόνο, απώλεια και όνειρα, όνειρα ναυαγισμένα.

Τα ναυάγια μπορούν να φωτογραφηθούν με πολλούς τρόπους και ο καλύτερος τρόπος να αποκτήσει ο φωτογράφος εξαιρετικές φωτογραφίες είναι να ξεκινήσει με ένα σχέδιο. Αρχικά μπορεί να συγκεντρώσει πληροφορίες για αυτό. Στη συνέχεια δημιουργεί ιδέες. Είναι σημαντικό να καταλήξει σε τι είδους μήνυμα θέλει να μεταδώσει με τη φωτογραφία και τι ιστορία θα θελήσει να πει.

Μπορεί να τραβήξει φωτογραφίες ασπρόμαυρες, οι οποίες προσθέτουν μία τρομακτική νότα στη μυστηριώδη αίσθηση των ναυαγίων. Μέσα στο πορτραίτο μπορεί να προσθέσει δύτες ή σιλουέτες δυτών που δείχνουν το πραγματικό μέγεθος των ναυαγισμένων σκαριών. Ίσως να θελήσει να φωτογραφήσει τα πιο χαρακτηριστικά σημεία του ναυαγίου (key shots), αντικείμενα των ανθρώπων που ατύχησαν ή θαλάσσια ζωή. Ίσως να επιχειρήσει φωτογράφιση του ναυαγίου από απόσταση, ίσως από κάτω προς τα πάνω (shoot up) ή από πάνω προς τα κάτω (shoot down), οι επιλογές είναι πολλές. Το τελικό αποτέλεσμα όμως, εξαρτάται πάντα από την αρχική απόφαση του φωτογράφου για το τι είδος χαρακτήρα φωτογράφισης θέλει να ακολουθήσει και να μεταδώσει.

Στη φωτογράφιση ναυαγίων, το ικανοποιητικό αποτέλεσμα δεν μπορεί ούτε έτσι απλά να συμβεί, κατά τύχη, ούτε και να είναι στημένο. Κάποτε ένας σημαντικός δύτης φωτογράφος εξέφρασε πολύ εύστοχα τη γνώμη του, λέγοντας ότι το “τυχαίο” είναι απόρροια του σχολαστικά σχεδιασμένου, ένα κομμάτι μέσα στα πλαίσια μιας αυστηρά σχεδιασμένης υποβρύχιας φωτογράφισης.

 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ

 

105

 

Τα άκρως απαραίτητα

 

234

Η φωτογράφιση ναυαγίων γίνεται καλύτερα και ασφαλέστερα αν ο δύτης πάρει μαζί μόνο τα άκρως απαραίτητα κομμάτια του φωτογραφικού του εξοπλισμού. Στη ναυαγιοκατάδυση είναι καλό να μεταφέρει κανείς λίγα, να έχουν μικρό όγκο και κυρίως να είναι τακτοποιημένα, ώστε να μην μπορούν να πιαστούν εύκολα και να τραβηχτούν από τα διάφορα σκουριασμένα σίδερα του ναυαγίου, όπως συμβαίνει συχνά με τα καλώδια οπτικών ινών. Όμορφες φωτογραφίες μπορεί να βγάλει κανείς με τη μηχανή, ένα φλας και έναν βοηθητικό φακό μόνο.


 

235
Θαλάσσιοι οργανισμοί απλώθηκαν και κάλυψαν πλήρως το παράθυρο του βυθισμένου πλοίου δίνοντας θέμα στον υποβρύχιο φωτογράφο.

 

Φακοί

 

Τα ναυάγια είναι από τα μεγαλύτερα αντικείμενα που μπορούν να φωτογραφηθούν υποβρυχίως. Με τόσο μεγάλα θέματα οι υπερευρυγώνιοι και ευρυγώνιοι φακοί είναι οι περισσότερο χρήσιμοι. Αν πρόκειται να αγοραστεί καινούργια compact μηχανή με φακό ζουμ, η επιλογή μοντέλου που έχει φακό όσο πιο ευρυγώνιο γίνεται είναι μονόδρομος. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί υγρός φακός, ο οποίος προσαρμόζεται μπροστά από το σκάφανδρο και κάνει περισσότερο ευρυγώνιο τον φακό που ήδη υπάρχει. Δυστυχώς οι υγροί φακοί καλής ποιότητας είναι αρκετά ακριβοί, ενώ οι φθηνοί παραμορφώνουν πολύ την εικόνα. Με υπερευρυγώνιους φακούς (18-24mm) μπορεί να τραβηχτεί ευκολότερα όχι μόνο ολόκληρο το ναυάγιο εξωτερικά, αλλά και πλήθος θεμάτων εσωτερικά. Ειδικά στο εσωτερικό υπάρχουν πολλά θέματα, τα οποία είναι αδύνατον να φωτογραφηθούν αλλιώς, αφού σχεδόν ποτέ δεν υπάρχει αρκετός χώρος για να συμπεριληφθούν στο κάδρο με άλλο φακό, ακόμα και με 28mm. Ίσως σε κάποιες περιπτώσεις να είναι περισσότερο χρήσιμος ένας 28, 35 ή και 50mm, αλλά οι 9 από τις 10 φωτογραφίες θα απαιτούν σίγουρα υπερευρυγώνιο φακό.

 

101 104 102 103

 

Φλας & φωτιστικά

 

114 342

Σίγουρα χρειάζεται τεχνητός φωτισμός στο εσωτερικό, αλλά και εξωτερικά για να προστεθεί και λίγο χρώμα ιδιαίτερα στα βαθύτερα ναυάγια. Επειδή πρόκειται για μεγάλου μεγέθους θέματα, καλό είναι να υπάρχουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερης έντασης φωτιστικά. Πάντως με την εξέλιξη της τεχνολογίας των αισθητήρων, οι οποίοι σήμερα δίνουν πολύ χαμηλό ψηφιακό θόρυβο και έχουν γενικά πολύ καλή απόδοση ακόμα και σε υψηλότερες τιμές ISO, μπορεί ο φωτογράφος άνετα να δουλεύει σε μεγαλύτερες ευαισθησίες, βγάζοντας φωτογραφίες με φυσικό φωτισμό που πριν μερικά χρόνια ήταν αδύνατο. Ειδικά στο φλας αυτό μεταφράζεται σε κέρδος, διότι ακόμη και ένα μικρό ή μεσαίο φλας αρκεί να φωτίσει σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Βεβαίως είναι αδύνατο να φωτιστεί ολόκληρο το ναυάγιο, ακόμα και με πολύ δυνατά φλας. Συνήθως χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με το φυσικό φως. Για το εσωτερικό χρειάζεται συνήθως διαχύτης φωτός, για να υπάρχει λιγότερο σκληρός φωτισμός με έντονες σκιές και να καλυφθεί περισσότερο από το κάδρο που δίνει ο ευρυγώνιος φακός. Ο καταδυτικός φακός είναι πολύ καλός για κάποιες περιπτώσεις όταν τον κρατά το μοντέλο, αλλά επειδή σχεδόν πάντα είναι στενής δέσμης, δεν κάνει για τίποτα άλλο. Υπάρχουν φακοί ευρείας δέσμης που χρησιμοποιούνται για βίντεο, αλλά στις υψηλές τιμές ISO που επιλέγονται στη φωτογράφιση ναυαγίων, κάνουν πολύ καλή δουλειά επίσης. Το πιο συνηθισμένο είναι να έχουμε δύο φλας σε μπράτσα πάνω και μακριά από τη μηχανή, ώστε να φωτίζουν ομοιόμορφα το κάδρο. Το δεξί φλας καλό είναι να είναι ρυθμισμένο σε λίγο χαμηλότερη ένταση για να μην χάνεται η τρισδιάστατη αίσθηση της φωτογραφίας. Αν χρησιμοποιείται μόνο ένα, αυτό είναι συνήθως αριστερά.

 

39 40

 

Τοποθέτηση φλας

 

231 43

Υπάρχει ένας λόγος που τα μπράτσα των φλας είναι αρθρωτά, να υπάρχει η δυνατότητα ρύθμισης της θέσης όταν χρειάζεται. Βέβαια, δεν υπάρχει γενική θέση για όλες τις φωτογραφίες, επομένως ο φωτογράφος κρίνει το αποτέλεσμα και μετακινεί τα φλας αναλόγως. Αν χρησιμοποιείται μόνο ένα φλας πρέπει να γίνεται προσπάθεια, ώστε να μην υπάρχουν πολύ έντονες σκιές, καθώς και να είναι φωτισμένο το κέντρο αν υπάρχουν δύο. Η καλύτερη συμβουλή είναι ο πειραματισμός. Αν έχει βρεθεί μια καλή γωνία και έχει συντεθεί ένα όμορφο κάδρο, γιατί να μην τραβηχτούν αρκετές φωτογραφίες με πειραματισμό στην ένταση και στη θέση του φλας;

 

Φίλτρα

 

42 42

Διάφορα φίλτρα που βρίσκει κανείς στο εμπόριο μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη βελτίωση των χρωμάτων. Με αυτά και σε συνδυασμό με την εξισορρόπηση του λευκού στη μηχανή, έχουμε αρκετά καλά αποτελέσματα σε ρηχά νερά, μέχρι και τα 15 μέτρα. Σε βαθύτερα όμως ναυάγια η χρήση τους δεν έχει κανένα πρακτικό όφελος και χάνεται 1 με 1 ½ stops φωτισμού.

 

Ασφαλίζοντας και προστατεύοντας

 

Ο φωτογραφικός εξοπλισμός είναι μία επένδυση που κοστίζει αρκετά χρήματα και συνεπώς χρήζει ιδιαίτερης προστασίας. Μεγάλη προσοχή χρειάζεται στη μεταφορά του, είτε με αυτοκίνητο, είτε με σκάφος. Με τη σωστή οργάνωση μέσα σε κατάλληλα κουτιά αποφεύγεται κάθε είδους ζημιά.

Υποβρυχίως απαραίτητο είναι ο φωτογραφικός εξοπλισμός να ασφαλίζεται πάνω στην εξάρτηση του δύτη. Εμπειρικά μπορώ να πω ότι είναι πολύ δυσάρεστο συναίσθημα να παρακολουθείς πανάκριβο κομμάτι εξοπλισμού να χάνεται στο βαθύ μπλε ενώ εκτελείς στάση αποσυμπίεσης στα ρηχά, για τον λόγο ότι απλά αμέλησες να το κλιπάρεις.

Επιπλέον σοφό είναι τα ευαίσθητα μέρη του εξοπλισμού να καλύπτονται και να προστατεύονται με κομμάτια νεοπρέν σε περίπτωση εισχώρησης σε στενά τμήματα ναυαγίων. Μια βαθιά γρατζουνιά μπορεί να αφαιρέσει στη στιγμή τη χαρά της όλης κατάδυσης.

Όσον αφορά την προστασία μετά την κατάδυση, η έκπλυση του συστήματος είναι καίριας σημασίας για τη σωστή συντήρηση και λειτουργία. Για τη διάλυση των αλάτων καλό είναι πρώτα ο φωτογραφικός εξοπλισμός να τοποθετείται σε δοχείο γλυκού νερού για μερική ώρα και με συχνές αλλαγές του νερού και έπειτα να ξεπλένεται σχολαστικά. Σημαντικό είναι το καλό σκούπισμα και στέγνωμα ώστε να μην μείνει νερό, ιδίως αλμυρό και κυρίως πάνω στους φακούς και να στεγνώσει.

 

ΟΠΤΙΚΕΣ ΓΩΝΙΕΣ & ΤΕΧΝΙΚΕΣ

 

44 45
46
Συλλέγοντας μερικές φωτογραφίες από την ίδια περίπου οπτική γωνία και ενώνοντας σχηματίζεται μία φωτογραφία που αποδίδει την πλήρη εικόνα του ναυαγίου.

 

Δημιουργώντας ατμόσφαιρα

 

Το φυσικό φως μπορεί να δημιουργήσει πολύ ατμοσφαιρικές φωτογραφίες χωρίς τη χρήση τεχνητού φωτισμού. Ο υποβρύχιος φωτογράφος μπορεί να ψάξει για σημεία του ναυαγίου όπου το φως δημιουργεί δέσμες ή ακτίνες περνώντας μέσα από πόρτες, παράθυρα, φινιστρίνια ή άλλες τρύπες στο σκαρί λόγω φθοράς. Αν μάλιστα οι δέσμες αυτές φωτίζουν κάποιο ενδιαφέρον αντικείμενο, έχει ένα κάδρο για μια πολύ ενδιαφέρουσα φωτογραφία. Μπορεί να στρέψει τη μηχανή προς την πλευρά του φωτός ενώ εκείνος παραμένει στη σκοτεινή περιοχή. Αν υπάρχει κάποιο κοντινό αντικείμενο, μπορεί να προσθέσει λίγο συμπληρωματικό φως με το φλας ή με έναν φακό με ευρεία δέσμη, αλλά αν το ζητούμενο είναι η ατμοσφαιρική φωτογραφία, τότε όσο λιγότερο τεχνητό φως τόσο καλύτερα.

 

91

 

Η πρώτη φωτογραφία

 

111

Ο φωτογράφος καταδύεται και πλησιάζει το ναυάγιο. Αυτό που κυριαρχεί στο μυαλό του είναι η πρώτη φωτογραφία, η οποία μπορεί να περιέχει στο κάδρο ολόκληρο το ναυάγιο ή πολύ μεγάλο μέρος αυτού. Αν έχει πλησιάσει πριν από εκείνον ένας άλλος δύτης ακόμα καλύτερα, αφού του δίνεται η δυνατότητα να τον συμπεριλάβει στη φωτογραφία ως μοντέλο, αλλά αν η καταδυόμενη ομάδα είναι μεγάλη, καλό είναι να αποφευχθεί κάθε καθυστέρηση. Η πρώτη φωτογραφία, πάντα μόνο με φυσικό φως, συνήθως είναι δραματική. Ας τραβηχτούν πολλές και οπωσδήποτε με bracketing στην έκθεση, π.χ. -1, 0, +1, ώστε να επιλεχθεί αυτή με την καλύτερη έκθεση. Αν ο δύτης φωτογράφος δεν υποεκθέσει λίγο, το νερό δεν θα είναι αρκετά μπλε. Αν έχουν ήδη μπει δύτες μέσα στο ναυάγιο πριν τον φωτογράφο, μπορεί να βγαίνουν φυσαλίδες και θα συνεχίσουν για αρκετή ώρα ακόμα και αν οι δύτες φύγουν. Αυτές οι φωτογραφίες μπορεί να έχουν ενδιαφέρον, αλλά γενικά καλό είναι να είναι πρώτος ή σε ομάδα λίγων ατόμων και να έχει εξηγήσει σε όλους από πριν το τι ακριβώς σκοπεύει να τραβήξει.

 

49 50

 

Η φωτογραφία υπογραφή

 

110

Πολλά ναυάγια είναι τόσο μεγάλα που συνήθως είναι αδύνατον να φωτογραφηθούν ολόκληρα σε μία μόνο κατάδυση, επομένως στην αρχή της κατάδυσης καλό είναι να βγει η φωτογραφία υπογραφή. Είναι η πιο χαρακτηριστική φωτογραφία του ναυαγίου, συνήθως εξωτερικά.

 

51 252 253 254
255 256
Ένας ιστός που εξέχει, η ονομασία, μία πλακέτα "εις μνήμην", κάποια άγκυρα, το βύθισμα, όλα βάζουν τη δική τους υπογραφή στη φωτογράφιση των ναυαγίων.

 

Αντικείμενα και τμήματα

 

16

Ο κύριος κανόνας είναι ότι φωτογραφίζονται κυρίως αναγνωρίσιμα αντικείμενα και τμήματα του ναυαγίου. Κατά τη διάρκεια της κατάδυσης μπορεί ο υποβρύχιος φωτογράφος να βλέπει ολόκληρα τα διάφορα μεγάλα αντικείμενα πάνω ή μέσα στο ναυάγιο και να καταλαβαίνει τι ακριβώς είναι, αλλά μετά θα τα δουν και άλλοι στις φωτογραφίες του. Έτσι κι αλλιώς θα τα έχει καλύψει η θαλάσσια ζωή και θα αναγνωρίζονται δύσκολα, επομένως πρέπει η φωτογράφιση των αντικειμένων να γίνεται με τέτοιον τρόπο ώστε να γίνεται εύκολα αντιληπτό το τι είναι. Το πιο κλασικό είναι φυσικά η προπέλα.

57 58 59
60 5
Διαφορετική εκδοχή του ίδιου θέματος.
Με τον δύτη στο κάδρο γίνεται αντιληπτό το μέγεθος της προπέλας.

 

Ανάλογα με το είδος του ναυαγίου θα πρέπει να γίνει η κατάλληλη έρευνα και να φωτογραφηθούν διαφορετικά σημεία. Επομένως όσα περισσότερα μπορέσει ο δύτης να μάθει για το ναυάγιο πριν το επισκεφτεί, τόσα περισσότερα σημεία θα μπορέσει να φωτογραφίσει στον περιορισμένο χρόνο βυθού που θα έχει. Σημαντικό είναι να γίνει προσπάθεια ώστε να μην φωτογραφίσει μόνο ότι έχει δει σε φωτογραφίες άλλων, αλλά να ψάξει και για κάτι πρωτότυπο.

 

62
Κάποιο αυτοκίνητο...
63
...ή μηχανή.
64
Μπουκάλια. Τη φωτογραφία αυτή την έχω ονομάσει "Bar το ναυάγιο".
65
Πιάτο από ναυάγιο πλοίου του Β᾽ ΠΠ.
66
Ένα από τα φουγάρα.
67
Μηχανισμός πηδαλίου.
69
Οβίδες...
68
...ή τορπίλες.
70
Ή μόνο...
71
...συντρίμμια.

 

Σιλουέτες

 

72 73

Οι σιλουέτες, τα σκούρα δηλαδή θέματα σε πολύ φωτεινό φόντο, δίνουν πάντα πολύ ενδιαφέρουσες φωτογραφίες και είναι αρκετά εύκολο να αποτυπωθούν ακόμα και σε περιπτώσεις ναυαγίων με συνθήκες χαμηλής ορατότητας. Το θολό νερό έχει μικρή επίδραση στο έντονο περίγραμμα που είναι το ζητούμενο στις φωτογραφίες σιλουέτας. Αν λοιπόν πραγματοποιείται κατάδυση σε ναυάγιο και εκείνη την ημέρα η ορατότητα είναι κακή, απλά το φλας σβήνει και ξεκινάει η αναζήτηση για κατάλληλες γωνίες λήψης για σιλουέτες. Θα βγουν σίγουρα περισσότερες και πολύ καλύτερες φωτογραφίες. Μπορεί να προστεθεί και ένας δύτης στο κάδρο για να γίνει αντιληπτή και η κλίμακα μεγέθους. Το μοντέλο μπορεί να είναι κοντά στον φακό και να φωτιστεί και με το φλας ή μακριά και να είναι επίσης σιλουέτα. Στη δεύτερη περίπτωση θα πρέπει να υπάρξει συνεννόηση από πριν μεταξύ των δυτών, αφού λόγω απόστασης η επικοινωνία είναι πολύ δύσκολη. Σε κάθε περίπτωση θα χρειαστεί να τραβηχτούν αρκετές φωτογραφίες ώστε να επιλεχθεί μετά αυτή με την καλύτερη στάση του δύτη, να φαίνεται δηλαδή το κλασικό περίγραμμα-δύτης και να μην αναρωτιέται ο θεατής τι είναι εκείνο το μαύρο που κολυμπά κοντά στο ναυάγιο.

74 75

 

Φωτογραφίζοντας στο εσωτερικό

 

76

Αν έχετε παρατηρήσει πολλές ενδιαφέρουσες φωτογραφίες ναυαγίων έχουν τραβηχτεί στο εσωτερικό. Αυτές μπορούν να χωριστούν κατά κύριο λόγο σε φωτογραφίες χώρων ή αντικειμένων και δεύτερον σε εικόνες που βλέπει ο δύτης κοιτάζοντας προς τα έξω ή ένας συνδυασμός των δύο παραπάνω.

Μια πολύ καλή ιδέα είναι να αποτυπωθεί ένα αντικείμενο, το οποίο θα φωτισθεί με το φλας και να συμπεριληφθεί στο κάδρο ένα σημείο με εξωτερικό φυσικό φωτισμό όπως ένα φινιστρίνι ή ένα παράθυρο ή κάποιο άλλο άνοιγμα. Το μπλε φως που μπαίνει από έξω δίνει την αίσθηση του βάθους στη φωτογραφία. Ο συνδυασμός αυτός του τεχνητού εσωτερικά φωτισμού με τον μπλε εξωτερικό δίνει στον θεατή ακριβώς την αίσθηση ότι βρίσκεται μέσα στο ναυάγιο. Επειδή οι φυσαλίδες θα προκαλέσουν σίγουρα πτώση σωματιδίων από την οροφή, δεν πρέπει να υπάρχει καμία απολύτως καθυστέρηση. Η ετοιμασία γίνεται από πριν και ο φωτογράφος πρέπει να δράσει γρήγορα. Σε τέτοιες περιπτώσεις πολλές ευκαιρίες για καλές φωτογραφίες έχουν χαθεί από καθυστέρηση μερικών δευτερολέπτων. Πρέπει να σκεφτεί από πριν πως θα βγάλει τη φωτογραφία, πως θα ισορροπήσει τον φυσικό και τον τεχνητό φωτισμό, για μην έχει μαύρο φόντο και υπερφωτισμένα αιωρούμενα σωματίδια σε πρώτο πλάνο. Για να μην κάνει αυτό το πολύ συνηθισμένο λάθος, πρέπει να ρυθμίσει την ταχύτητα για τον φυσικό φωτισμό και απλώς να συμπληρώσει λίγο τεχνητό φως στο πρώτο πλάνο. Η μηχανή δεν πρέπει να μπει στο αυτόματο επειδή θα επιλέξει την ταχύτητα συγχρονισμού με το φλας, που είναι μεγάλη, συνήθως 1/60s. Στη ρύθμιση manual μπορεί να έχει ταχύτητα για παράδειγμα 1/15s και να ανάψει και συμπληρωματικά το φλας.

77 78 79

 

Αυξήστε το ISO και ανοίξτε το διάφραγμα

 

Ο κανόνας στην ψηφιακή φωτογραφία είναι να υπάρχει το χαμηλότερο δυνατό ISO, ώστε οι φωτογραφίες να είναι με οξύτητα, κορεσμένα χρώματα και χωρίς θόρυβο. Στη φωτογράφιση ναυαγίων, ειδικά στο εσωτερικό τους, τα παραπάνω δεν είναι τόσο σημαντικά όσο να μην βγουν κουνημένες φωτογραφίες. Ο φωτογράφος μπορεί να ανεβάσει από πριν το ISO στο 400, 800 ή και περισσότερο και να εξοικειωθεί με την αλλαγή του υποβρυχίως, ώστε να το μειώσει όταν βγει έξω. Οι φωτογραφίες με θόρυβο είναι αποδεκτές, οι κουνημένες όχι. Το διάφραγμα μπορεί να ανοίξει στο μέγιστο, f-2 ή f-1,8 αν το επιτρέπει ο φακός. Ιδανικά επιθυμητή είναι μια ταχύτητα 1/30s με ευρυγώνιο φακό, αλλά οι νέες μηχανές έχουν πολύ καλή σταθεροποίηση εικόνας και μπορεί να τραβηχτούν σταθερές φωτογραφίες με πολύ πιο αργές ταχύτητες. Αν μάλιστα ακουμπήσει με προσοχή η μηχανή κάπου, μπορεί να πάει ακόμα και στο 1/2s. Σε κάθε περίπτωση πρέπει πάλι να τραβηχτούν αρκετές, ώστε μετά να επιλεχθεί η λιγότερο κουνημένη. Από την οθόνη της μηχανής δεν μπορεί κανείς να κρίνει σωστά, όλες καλές φαίνονται μέχρι να πάει στο σπίτι, αλλά τότε είναι αργά.

 

Φυσικός φωτισμός

 

Σε ρηχά διαυγή νερά το φως έρχεται από κάποια κατεύθυνση, ειδικά το πρωί ή το απόγευμα. Μπορούν λοιπόν να επιλεγούν γωνίες λήψεως με τον φωτισμό να έρχεται από πίσω ή υπό μικρή γωνία, για καλύτερα αποτελέσματα. Για σιλουέτες συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, αλλά κάθε άλλη προσπάθεια να βγει μια κανονική φωτογραφία με το φως κόντρα θα αποβεί άκαρπη. Αυτό συμβαίνει επειδή όταν ο φωτογράφος βλέπει τη σκηνή με τα μάτια, το φως φαίνεται αρκετό, όμως στη φωτογραφία δεν θα βγει ποτέ σωστά. Για να δει κάποιος τη διαφορά, αρκεί να βρει ένα αντικείμενο και κάνοντας κύκλο γύρω του να το φωτογραφίσει από 4 οπτικές γωνίες.

 

Μικτός φωτισμός

 

Αν και μπορεί η φωτογράφιση να γίνει με πλήρως τεχνητό φωτισμό στο εσωτερικό, όταν είναι εντελώς σκοτάδι το πιο συνηθισμένο και δύσκολο είναι ο μικτός φωτισμός. Ο δύτης φωτογράφος προσεγγίζει κάποιο αντικείμενο του ναυαγίου ή το ίδιο το σκαρί του πλοίου και φωτίζει το πρώτο πλάνο με το φλας για να φανούν τα χρώματα, αφήνοντας το βάθος να φωτίζεται από το μπλε φυσικό φως. Κάνει φωτομέτρηση και επιλέγει ταχύτητα/διάφραγμα για έκθεση του φόντου και απλώς προσθέτει συμπληρωματικό φωτισμό για να αναδείξει το πρώτο πλάνο.

 

Ναυάγια - ζωντανοί ύφαλοι

 

81 82

Σε όλα τα ναυάγια υπάρχουν πολύχρωμοι κάτοικοι, κινούμενοι και ακίνητοι, τους οποίους ο θεατής περιμένει να δει σε κάποια από τις φωτογραφίες. Πολύ μεγάλη σημασία έχει λοιπόν ο υποβρύχιος φωτογράφος να μην παραλείψει να τραβήξει μερικές φωτογραφίες, ώστε να δείξει πως με την πάροδο του χρόνου το ναυάγιο έχει μετατραπεί σε ύφαλο γεμάτο ζωή. Εάν είναι δυνατόν, στο κάδρο πρέπει να βρίσκεται κάποιο σημείο που να δείχνει ότι υπάρχει θαλάσσια ζωή στο ναυάγιο και όχι σε κάποιον φυσικό ύφαλο.

83
Ούτε σε μια σκουριασμένη τρύπα βυθισμένου πλοίου μπορεί να βρει πια ησυχία κανείς.

 

Ασπρόμαυρη φωτογραφία

 

84

Συχνά πρόκειται για μια πολύ καλή επιλογή για φωτογραφίες ναυαγίων. Η έμφαση δίνεται στη μορφή, στις γραμμές, στο σχήμα, στις διαβαθμίσεις του γκρι και στην αντίθεση. Ετσι κι αλλιώς οι μακρινές φωτογραφίες ναυαγίων είναι σχεδόν δίχρωμες. Μπορoύν να μετατραπούν σε ασπρόμαυρες, είτε κατά την επεξεργασία, είτε να βγουν εξαρχής, επιλέγοντας την κατάλληλη ρύθμιση στη μηχανή. Με τον δεύτερο τρόπο η φωτογραφία θα φαίνεται στην οθόνη στην τελική της μορφή, αν βέβαια η φωτογράφιση γίνεται κοιτάζοντας την οθόνη και όχι κάποιο οπτικό σκόπευτρο. Έτσι δεν θα χρειάζεται να προσπαθεί ο φωτογράφος να σκεφτεί ασπρόμαυρα. Αν μάλιστα αυξήσει πολύ και το ISO θα έχει φωτογραφίες που θα θυμίζουν το φιλμ με κόκκο και τις παλιές προψηφιακές εποχές.

85 72 87 88

 

Η ΚΑΤΑΡΑ

 

89 90

Όπως τα ναυάγια είχαν μια κατάρα, το ίδιο και ο φωτογράφος τους. Έχει τόσα πολλά να διαχειριστεί, βαθύμετρα, μανόμετρα, χρονόμετρα και εξοπλισμούς, που δεν απολαμβάνει το θέαμα όσο πρέπει στο σύνολο του. Στον βυθό συνεχώς κοιτάζει μέσα από τον φακό του και το μυαλό του προσπαθεί να συνθέσει. Κάποτε μόλις βγήκα από το νερό με πλησίασε μία κοπέλα και με ρώτησε αν το ναυάγιο που μόλις είχα επισκεφθεί ήταν άξιο της φήμης του. Δεν ήξερα τι να της απαντήσω, γι᾽αυτό της έδειξα μερικές φωτογραφίες. Στο ασφαλές περιβάλλον του σπιτιού του λοιπόν, ο υποβρύχιος φωτογράφος απολαμβάνει τελικά το ναυάγιο.

92

 

ΑΣ ΒΑΘΥΝΟΥΜΕ

 

Βαθαίνοντας τα πάντα αλλάζουν. Πέρα από τα όρια των καταδύσεων αναψυχής ο κίνδυνος αυξάνει κατακόρυφα καθώς και η απόλαυση, ποσά ανάλογα. Εξοπλισμός εξειδικευμένος και καταδύσεις μόνο για πολύ έμπειρους δύτες. Το παραμικρό λάθος θα πυροδοτήσει μία σειρά παραγόντων που μπορούν να καταλήξουν σε σοβαρό περιστατικό. Ο φωτογράφος παράλληλα με το πλάνο κατάδυσης εφαρμόζει αυστηρά και πλάνο φωτογράφισης, ώστε το αποτέλεσμα να τον δικαιώσει και κάθε στιγμή να μη χαθεί.

 

Seize the moment

 

 

106

The Britannic - πρωραίο τμήμα, file/photo: Stelios Papazoglou

107

The Britannic - η προπέλα, file/photo: Stelios Papazoglou

108

The Britannic - η γέφυρα, file/photo: Stelios Papazoglou

109

The Britannic - η πρύμνη, file/photo: Stelios Papazoglou

 

 

ΛΙΓΗ ΥΠΟΜΟΝΗ ΛΟΙΠΟΝ...

 

Όποιος δύτης γοητεύεται από τα ναυάγια και επιθυμεί να εξερευνήσει και να φωτογραφίσει μερικά, είναι απαραίτητο να εξασκηθεί αρκετά. Αρχικά σε ρηχά και ακίνδυνα ναυάγια και με την απόκτηση εμπειρίας, εις βάθος χρόνου, να βαθύνει. Χρειάζεται να επενδύσει σε χρόνο στο νερό ώστε να τελειοποιήσει την πλευστότητα του, να προπονηθεί σε διαφορετικές μεθόδους πεδιλισμού για να ελαχιστοποιήσει το σήκωμα του ιζήματος κατά την κίνηση του και σε διάφορες τεχνικές, όπως για παράδειγμα στη σωστή χρήση του μίτου. Όλα αυτά χρειάζονται υπομονή. Με τον καιρό ο δύτης θα είναι σε θέση να προλαμβάνει καταστάσεις, να αποφεύγει τους κινδύνους που αναφέρθηκαν παραπάνω και να βγάζει φωτογραφίες με ασφάλεια. Τα ναυάγια θα είναι πάντοτε εκεί και θα τον περιμένουν.

93

 

 

113
Εις μνήμην Mikhail Afendikov
(September 12th 1964 - February 1st 2021)
Άφησες το ταξίδι της ζωής στη μέση, φίλε.

 

"Τα τρία ταύτα είναι θαυμαστά εις εμέ,

μάλιστα τέσσερα δεν εννοώ.

Τα ίχνη του αετού εις τον ουρανόν,

τα ίχνη του όφεως επί του βράχου,

τα ίχνη του πλοίου εν μέσω της θαλάσσης

και τα ίχνη του ανθρώπου εν τη νεότητι."

                                        Παροιμίαι λ' 18-19

 

 

94

 



Αρθρογραφία & Φωτογραφία
Βασίλης Αθανασόπουλος
Κωνσταντίνος Δασκαλόπουλος
 
Φωτογραφίες Αρχείου LFT
Αλέξανδρος Βέρος
Αλέξανδρος Καπερώνης
Αλέξης Σωτηρούδης
Γιάννης Γιατράς
Στέλιος Παπάζογλου
 
Γενική Επιμέλεια Άρθρου
Ασπασία Κατσή



95